Αποκωδικοποιώντας τα σύμβολα

Στο κατώφλι των Χριστουγέννων επιλέγουμε να σας μεταφέρουμε την Εγκύκλιο του Μητροπολίτη Περιστερίου Γρηγορίου, μια φωνή αγάπης και καταγγελίας συγχρόνως, που πιθανότατα κάποιους να σας εκπλήξει λόγω επιλογής θέματος, καθώς σχετίζεται με τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε και αντιμετωπίζουμε ορισμένα σύμβολα των Χριστουγέννων. Τελικά μπορεί ο τρόπος απόδοσης τιμής προς πρόσωπα ιερά να καθορίσει την ποιότητα της στάσης μας απέναντί τους; Αν η απεικόνιση συντελεί μέσω της ευαισθητοποίησης των αισθήσεων στην προσέγγιση του θείου, η σωματοποίηση ιερών προσώπων, εκτός από τις αισθήσεις, διεγείρει και πλανά το συναίσθημα, υποδεικνύοντάς του να λατρεύσει το είδωλο ως κτιστό και άμεσα προσεγγίσιμο... και ίσως κάπου εκεί χάνεται η ουσία τόσο του σημαίνοντος όσο και του σημαινόμενου. Εξάλλου αποκωδικοποιώντας τα σύμβολα, ακόμα και τα πιο δυσδιάκριτα σημεία, επιχειρούμε να αποκρυπτογραφήσουμε ψήγματα αλήθειας σε κάθε έκφανση του βίου μας, καθιστώντας το ταξίδι μας συναρπαστικό... Ευχόμαστε κι ελπίζουμε τα λόγια του Μητροπολίτη να στρέψουν τη ματιά μας από το "φθαρτό" της ύλης στο "αιώνιο" του πνεύματος κι αποποιούμενοι οποιαδήποτε είδωλα, υλικά ή άυλα, να κατανοήσουμε το βαθύτερο νόημα της πίστης, αναζητώντας πάντα τη μία και μοναδική εκείνη αλήθεια που διέπει την ύπαρξή, δικαιώνει τη ζωή, νοηματοδοτεί τον θάνατο, μία αλήθεια που κάποιοι από εμάς αρνούμαστε ή αδυνατούμε να αντικρίσουμε.

Περιστέρι, Χριστούγεννα 2025
Αδελφοί μου αγαπητοί και πεφιλημένοι,
Εορτάζουμε και πάλι πανηγυρικά τα Χριστούγεννα και ζούμε πραγματικά γεγονός μοναδικό στην πανανθρώπινη Ιστορία. Ο Θεός, ο Άκτιστος Θεός, γίνεται άνθρωπος και λαμβάνει τα ανθρώπινα ιδιώματά μας, σάρκα και οστά, σώμα και αίμα. Είναι και παραμένει παράδοξο αυτό το γεγονός της γέννησης του Χριστού. Ποτέ άλλοτε δεν ακούστηκε στην Ανθρωπότητα ότι ένας Θεός «κενώνεται», δηλαδή ταπεινώνεται και γίνεται άνθρωπος με την Ενανθρώπησή Του, ένας σαν εμάς τους ανθρώπους. Το μεγαλείο όμως της Ενανθρώπησης του Χριστού έγκειται επίσης και στο γεγονός ότι μόνον ο Άκτιστος Θεός μπορούσε να γίνει άνθρωπος, ενώ ποτέ κανείς άνθρωπος δεν μπόρεσε και δεν θα μπορούσε να γίνει θεός από μόνος του. Αυτό συνέβη με τον Θεό, γιατί ο Χριστός είναι ο μόνος Αληθινός Θεός, ενώ όλοι οι ψεύτικοι θεοί που εμφανίστηκαν σε όλες τις εποχές και σε όλους τους τόπους στο πέρασμα της Ιστορίας, ακριβώς επειδή ήταν ψεύτικοι και ανύπαρκτοι, δεν «μπόρεσαν ποτέ να γίνουν άνθρωποι»!… Και επειδή δεν «μπόρεσαν ποτέ να γίνουν άνθρωποι», έγιναν… είδωλα, έγιναν αγάλματα ή ομοιώματα ανθρώπων! Με άλλα λόγια, οι ίδιοι οι άνθρωποι, με βάση την ανθρώπινή τους κατάσταση, κατασκεύασαν και έφτιαξαν ανθρωποειδή αγάλματα και ομοιώματα για τους ψεύτικους θεούς τους, αλλά όχι ζωντανό άνθρωπο με σώμα και αίμα, όπως ο Χριστός, που, όντας Θεός, γεννήθηκε και ως άνθρωπος.
Έτσι, πριν από την Γέννηση και την Ενσάρκωση του Χριστού, υπήρχαν σε όλους τους λαούς της γης μόνον ψεύτικοι θεοί σε μορφή ειδώλων, ανθρωποειδή αγάλματα και ομοιώματα. Υπήρχαν παντού, εκτός από τον Ιουδαϊκό λαό, που ήταν ο διαλεχτός λαός του Θεού. Ο Θεός, λοιπόν, δεν επέτρεψε ποτέ στον λαό Του να φτιάξει είδωλο, άγαλμα ή ομοίωμά Του.
Πράγματι, δεν υπάρχει κάτι ή κάποιος τρόπος, που να μπορεί να παραστήσει ή να αποδώσει σωματικά τον Αληθινό Θεό, ο Οποίος είναι Πνεύμα (βλ. Ιω. 4, 23-24). Αυτό ήταν ξεκάθαρο ήδη από την Παλαιά Διαθήκη. Ο Θεός το ξεκαθάρισε για όλους τους ανθρώπους και για όλες τις εποχές. Αυτός ο ίδιος ο Θεός το ξεκαθάρισε πολύ περισσότερο για τον λαό Του στην μακραίωνη εποχή της Παλαιάς Διαθήκης και στην συνέχεια για τους χριστιανούς από την εποχή της Καινής Διαθήκης μέχρι σήμερα. Δεν θέλει με τίποτα και για κανέναν λόγο ο Θεός να Τον σωματοποιούμε, να Τον κάνουμε σώμα με ανθρώπινα υλικά, σκόνη γύψου, πέτρες ή ξύλα και άλλα παρόμοια… Διότι όλα αυτά δημιουργούν ειδωλολατρία…
Τί σημαίνει όμως αυτό που ζήτησε ο Θεός ήδη από την αρχή; Είπε, αδελφοί μου, τότε χαρακτηριστικά, ότι “δεν θέλω να με παραστήσει κανείς ποτέ σωματικά, είτε ως άγαλμα είτε ως ομοίωμα”. Είναι γνωστή σε όλους μας από το Σχολείο η εντολή του Θεού από την Παλαιά Διαθήκη, από το βιβλίο της Εξόδου, που ισχύει μέχρι σήμερα και για πάντα, όπου λέει ο Θεός χαρακτηριστικά: «Οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον, οὐδὲ ὁμοίωμα, […], οὐ προσκυνήσεις αὐτοῖς, οὐδὲ μὴ λατρεύσεις αὐτοῖς» (Εξ. 20, 4-5). Με απλά λόγια, σε μια εποχή που οι άνθρωποι είχαν την τάση, όντες μακριά από τον Θεό, να ειδωλοποιούν και να κάνουν είδωλα ή ομοιώματα ψεύτικων θεών, για να παραστήσουν σωματικά τους θεούς, όπως έκαναν και οι Αρχαίοι Έλληνες πρόγονοί μας, είπε ο Θεός στον λαό Του: «Δεν θα κατασκευάσεις ποτέ για τον εαυτό σου είδωλο, ώστε να έχεις είδωλα, αγάλματα ή ομοιώματα, ούτε για να τα προσκυνήσεις, ούτε για να τα λατρέψεις». Με άλλα λόγια είπε ο Θεός, “δεν θέλω οι άνθρωποι να φτιάχνετε ανθρωπόμορφα είδωλα και αγάλματα ή ανθρωπόμορφα ομοιώματα πάνω στην γη και με αυτόν τον τρόπο να υποδεικνύετε και να λέτε ότι αυτό το άγαλμα είναι ο Θεός ή αυτό το ομοίωμα είναι ο Θεός”.
Άρχισε όμως να επικρατεί μια συνήθεια τα τελευταία χρόνια που μας ήρθε στην Ελλάδα και στους κόλπους της Ορθόδοξης Εκκλησίας από την διολισθαίνουσα σε αυτό το θέμα Δυτική Χριστιανοσύνη, τόσο την Ρωμαιο-καθολική όσο και την Προτεσταντική, η οποία έχει ως ιδιαίτερα γνωρίσματα την χρήση αγαλμάτων και ομοιωμάτων του Χριστού και της Παναγίας τόσο για την Γέννηση του Χριστού όσο και για την Σταύρωση του Χριστού. Και αυτό το πράγμα, από άκριτο και αθεολόγητο μιμητισμό, έχει κυριαρχήσει αρκετά και στην Ορθόδοξη πρακτική.
Και εδώ όμως τίθεται, αδελφοί μου, ένα ερώτημα. Εκπληρώνεται άραγε σήμερα αυτό που ζητάει από εμάς ο Θεός; Εκπληρώνεται άραγε σήμερα αυτό που ζητάει από εμάς τους χριστιανούς πρώτα, που καλούμαστε να δίδουμε ως διαχρονική μαρτυρία στην Ανθρωπότητα αυτό που είπε: «όχι αγάλματα και ομοιώματα του Θεού!», και μετά από τους υπόλοιπους που συνεχίζουν μέχρι σήμερα να λατρεύουν
2
ψεύτικους θεούς με αγάλματα και ομοιώματα; Δυστυχώς όχι. Αντί όμως να απωθήσουμε παντελώς τους τυχόν αγαλματοειδείς Χριστούς και τα αντίθεα ομοιώματα σώματος Χριστού, γεμίζουμε τις εορταστικές φάτνες με ψεύτικα σώματα Χριστού, όπως κατασκεύαζαν οι άνθρωποι παλαιά τους ανύπαρκτους θεούς τους, και δίνουμε την εντύπωση, όντας χριστιανοί, σε μια εποχή καλπάζουσας απιστίας και ειδωλολατρίας, ότι και ο Χριστός, ως περιγεγραμμένος αγαλματοειδής ομοιωματικός θεός, είναι ένας από αυτούς, ψεύτικος και παριστάμενος σωματικά με ένα υλικό «σώμα», το οποίο όμως δεν φέρει επάνω του αίμα. Και μόνον γι’ αυτόν τον λόγο, όλα τα ομοιώματα του Χριστού που κατασκευάζονται για τις μεγάλες γιορτές πρέπει να σταματήσουν, διότι θα καταντήσουμε, αν δεν καταντήσαμε ήδη, να είμαστε ειδωλολάτρες!…
Φάτνες με τα είδωλα του Χριστού, της Παναγίας και των Αγγέλων τίθενται ακόμη και εντός των Ναών από κληρικούς και λαϊκούς, που σημαίνει ότι, εκτός από την αντίθεη αγαλματοποίηση και ομοιωματοποίηση, στις οποίες προβαίνουμε όλοι μας παντού, εισάγουμε στην εκκλησία είδωλα και ομοιώματα του Θεού μας. Όλα αυτά, αδελφοί μου, εξηγούνται και αναλύονται εκτενέστερα στο φετινό Εορτολόγιο του 2026 της Μητροπόλεώς μας, που θα λάβετε όλοι δωρεάν ανήμερα της Πρωτοχρονιάς. Εάν ερχόταν ξανά σήμερα ο Απόστολος Παύλος στην Ελλάδα και στην Αθήνα, θα επαναλάμβανε, με θλίψη αλλά και αγανάκτηση αυτήν την φορά, ότι «είδε κατείδωλο (= γεμάτη είδωλα) την πόλη (των Αθηνών)» (Πρξ 17, 16), με όλες τις πλατείες των Δήμων της Ελλάδας με φάτνες γεμάτες είδωλα του Χριστού, της Παναγίας και των Αγγέλων, αλλά κυρίως και πρωτίστως θα έλεγε πως είδε «κατείδωλο» και την Εκκλησία του Χριστού, και στο Ιερό Βήμα και στον κυρίως Ναό!… Εάν θέλετε, αδελφοί μου, να έχετε φάτνες στα σπίτια σας, τοποθετήστε μέσα σε αυτές, όπως το έχει η Ορθόδοξη Παράδοσή μας, την εικόνα της Γέννησης του Χριστού, την οποία θα έχετε πάντοτε στο σπίτι, και όχι κακέκτυπα και βλάσφημα ομοιώματα ή αγαλματίδια του Χριστού.
Ο Χριστός, μέσω του Μυστικού Δείπνου και της Θ. Ευχαριστίας, μας χάρισε ταυτόχρονα και μαζί το Σώμα Του και το Αίμα Του. Γι’ αυτό, αδελφοί μου, δεν υπάρχει Σώμα Χριστού χωρίς να είναι μαζί και το Αίμα Του. Όπου το Σώμα Του, εκεί και το Αίμα Του. Αυτά είναι αχώριστα! Αυτό όμως σημαίνει ότι όπου υπάρχει Σώμα χωρίς Αίμα, αυτό το μόνον Σώμα του είναι είδωλο και ομοίωμα. Και είναι ακριβώς αυτό που δεν θέλει ο Θεός να υπάρχει στους Χριστιανούς και στην Εκκλησία Του. Ωστόσο, όλοι οι Χριστιανοί στην εποχή μας, εποχή έκδηλης ειδωλολατρίας και επηρεασμένοι από αυτήν, κάνουν ακριβώς το αντίθετο από αυτό που θέλει ο Θεός. Και κάνουν και κάτι ακόμη. Σήμερα οι Χριστιανοί διαφωνούν σε αρκετά πράγματα μεταξύ τους, αλλά έχουν όλοι έναν κοινό τρόπο λατρείας: οι μεν Ρωμαιο-καθολικοί και οι Προτεστάντες με είδωλα και αγάλματα, οι δε Ορθόδοξοι με ομοιώματα και αγάλματα, που σημαίνει ότι όλοι οι Χριστιανοί σήμερα λατρεύουν τον Θεό με ειδωλολατρικό τρόπο!… Γι’ αυτό και η παρακμή του Χριστιανισμού στην εποχή μας φαίνεται από το γεγονός ότι παντού, σε όλη την Οικουμένη, οι χριστιανοί διολισθήσαμε σε τρόπο λατρείας ειδωλολατρικό. Αυτόν όμως τον τρόπο τον γνώρισε η Ανθρωπότητα ήδη από τα αρχαία χρόνια και τον εξέμεσε. Και σήμερα η Ανθρωπότητα τον βρίσκει ξανά, αυτήν την φορά μέσα στην Εκκλησία, ως χριστιανική ειδωλολατρία. Γι’ αυτό και ο κόσμος απομακρύνεται από αυτήν την νέου τύπου Εκκλησία και η κοινωνία αποχριστιανίζεται και αποεκκλησιοποιείται.
Εάν, λοιπόν, ως χριστιανοί Ορθόδοξοι επιθυμούμε πράγματι οι άνθρωποι να επιστρέψουν στην Εκκλησία, καλούμαστε πρώτοι εμείς να ζήσουμε αυτό που είπε ο Χριστός στην αιρετική Σαμαρείτισσα: «Πνεύμα ο Θεός (και όχι άγαλμα ή ομοίωμα), και τους προσκυνούντες Αυτόν εν πνεύματι και αληθεία δει προσκυνείν (και όχι με αγάλματα και με ομοιώματα)»! (Ιω. 4, 23-24). Και όταν οι άνθρωποι διαπιστώσουν ότι εμείς οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί λατρεύουμε Αληθινό Θεό και όχι ψεύτικα αγάλματα ή ομοιώματα, τότε θα ζητήσουν και αυτοί να λατρέψουν τον Χριστό, όπως ακριβώς μεταστράφηκε η Σαμαρείτισσα, η οποία έγινε και διαπρύσιος μάρτυρας της Γέννησης και της Ανάστασης του Χριστού! Και ενώ ο Χριστός έγινε άνθρωπος και γεννήθηκε ολοζώντανος, σήμερα εμείς οι Χριστιανοί Τον κάναμε ψεύτικο είδωλο και ψεύτικο ομοίωμα, και είναι σαν να λέμε: Καλά έκανε και γεννήθηκε ο Χριστός, και έτσι εμείς αποκτήσαμε νέα είδωλα!…
Χριστός Ετέχθη! Αληθώς Ετέχθη!, αδελφοί μου. Και ετέχθη από την Παναγία μας με Σώμα και με Αίμα ταυτόχρονα και μαζί ολοζώντανος, για να τον κοινωνούμε σε κάθε εποχή και για να έχουμε όλοι μας ζωή, και περίσσια ζωή»! (Ιω. 10, 10). Καλά Χριστού-γεννα!…

Διάπυρος προς τον Σαρκωθέντα και Τεχθέντα Χριστό, † Ο Περιστερίου Γρηγόριος